tritiyopadeshah

तॄतीयोपदेशः

tṝtīyopadeśaḥ

Drittes Kapitel

Kombiniert|Devanagari|Lautschrift|Vereinfacht|Übersetzung|Erläuterung
sa-śaila-vana-dhātrīṇāṁ yathādhāro'hi-nāyakaḥ |
sarveṣāṁ yoga-tantrāṇāṁ tathādhāro hi kuṇḍalī ||1||
suptā guru-prasādena yadā jāgarti kuṇḍalī |
tadā sarvāṇi padmāni bhidyante granthayo'pi ca ||2||
prāṇasya śūnya-padavī tadā rājapathāyate |
tadā cittaṁ nirālambaṁ tadā kālasya vañcanam ||3||
suṣumṇā śūnya-padavī brahma-randhraḥ mahāpathaḥ |
śmaśānaṁ śāmbhavī madhya-mārgaś cety eka-vācakāḥ ||4||
tasmāt sarva-prayatnena prabodhayitum īśvarīm |
brahma-dvāra-mukhe suptāṁ mudrābhyāsaṁ samācaret ||5||
mahāmudrā mahābandho mahāvedhaś ca khecarī |
uḍḍīyānaṁ mūlabandhaś ca bandho jālandharābhidhaḥ ||6||
karaṇī viparītākhyā vajrolī śakti-cālanam |
idaṁ hi mudrā-daśakaṁ jarā-maraṇa-nāśanam ||7||
ādināthoditaṁ divyam aṣṭaiśvarya-pradāyakam |
vallabhaṁ sarva-siddhānāṁ durlabhaṁ marutām api ||8||
gopanīyaṁ prayatnena yathā ratna-karaṇḍakam |
kasyacin naiva vaktavyaṁ kula-strī-surataṁ yathā ||9||
atha mahā-mudrā
pāda-mūlena vāmena yoniṁ sampīḍya dakṣiṇām |
prasāritaṁ padaṁ kṛtvā kara-ābhyāṁ dhārayed dṛḍham ||10||
kaṇṭhe bandhaṁ samāropya dhārayed vāyum ūrdhvataḥ |
yathā daṇḍa-hataḥ sarpo daṇḍākāraḥ prajāyate ||11||
ṛjvī-bhūtā tathā śaktiḥ kuṇḍalī sahasā bhavet |
tadā sā maraṇāvasthā jāyate dvi-puṭā-śrayā ||12||
tataḥ śanaiḥ śanair eva recayen naiva vegataḥ |
mahā-mudrāṁ ca tenaiva vadanti vibudhottamāḥ ||13||
iyaṁ khalu mahāmudrā mahā-siddhaiḥ pradarśitā |
mahā-kleśādayo doṣāḥ kṣīyante maraṇādayaḥ |
mahā-mudrāṁ ca tenaiva vadanti vibudhottamāḥ ||14||
candrāṅge tu samabhyasya sūryāṅge punar abhyaset |
yāvat-tulyā bhavet saṅkhyā tato mudrāṁ visarjayet ||15||
na hi pathyam apathyaṁ vā rasāḥ sarve'pi nīrasāḥ |
api bhuktaṁ viṣaṁ ghoraṁ pīyūṣam api jīryati ||16||
kṣaya-kuṣṭha-gudāvarta-gulmājīrṇa-purogamāḥ |
tasya doṣāḥ kṣayaṁ yānti mahāmudrāṁ tu yo'bhyaset ||17||
kathiteyaṁ mahāmudrā mahā-siddhi-karā nṛṇām |
gopanīyā prayatnena na deyā yasya kasyacit ||18||
atha mahā-bandhaḥ-
pārṣṇiṁ vāmasya pādasya yoni-sthāne niyojayet |
vāmorūpari saṁsthāpya dakṣiṇaṁ caraṇaṁ tathā ||19||
pūrayitvā tato vāyuṁ hṛdaye cubukaṁ dṛḍham |
niṣpīḍyaṁ vāyum ākuñcya mano-madhye niyojayet ||20||
dhārayitvā yathā-śakti recayed anilaṁ śanaiḥ |
savyāṅge tu samabhyasya dakṣāṅge punar abhyaset ||21||
matam atra tu keṣāṁcit kaṇṭha-bandhaṁ vivarjayet |
rāja-danta-stha-jihvāyā bandhaḥ śasto bhaved iti ||22||
ayaṁ tu sarva-nāḍīnām ūrdhvaṁ gati-nirodhakaḥ |
ayaṁ khalu mahā-bandho mahā-siddhi-pradāyakaḥ ||23||
kāla-pāśa-mahā-bandha-vimocana-vicakṣaṇaḥ |
triveṇī-saṅgamaṁ dhatte kedāraṁ prāpayen manaḥ ||24||
rūpa-lāvaṇya-sampannā yathā strī puruṣaṁ vinā |
mahā-mudrā-mahā-bandhau niṣphalau vedha-varjitau ||25||
atha mahā-vedhaḥ-
mahā-bandha-sthito yogī kṛtvā pūrakam eka-dhīḥ |
vāyūnāṁ gatim āvṛtya nibhṛtaṁ kaṇṭha-mudrayā ||26||
sama-hasta-yugo bhūmau sphicau sanāḍayec chanaiḥ |
puṭa-dvayam atikramya vāyuḥ sphurati madhyagaḥ ||27||
soma-sūryāgni-sambandho jāyate cāmṛtāya vai |
mṛtāvasthā samutpannā tato vāyuṁ virecayet ||28||
mahā-vedho'yam abhyāsān mahā-siddhi-pradāyakaḥ |
valī-palita-vepa-ghnaḥ sevyate sādhakottamaiḥ ||29||
etat trayaṁ mahā-guhyaṁ jarā-mṛtyu-vināśanam |
vahni-vṛddhi-karaṁ caiva hy aṇimādi-guṇa-pradam ||30||
aṣṭadhā kriyate caiva yāme yāme dine dine |
puṇya-saṁbhāra-sandhāya pāpaugha-bhiduraṁ sadā |
samyak-śikṣāvatām evaṁ svalpaṁ prathama-sādhanam ||31||
atha khecarī-
kapāla-kuhare jihvā praviṣṭā viparītagā |
bhruvor antargatā dṛṣṭir mudrā bhavati khecarī ||32||
chedana-cālana-dohaiḥ kalāṁ krameṇātha vardhayet tāvat |
sā yāvad bhrū-madhyaṁ spṛśati tadā khecarī-siddhiḥ ||33||
snuhī-patra-nibhaṁ śastraṁ sutīkṣṇaṁ snigdha-nirmalam |
samādāya tatas tena roma-mātraṁ samucchinet ||34||
tataḥ saindhava-pathyābhyāṁ cūrṇitābhyāṁ pragharṣayet |
punaḥ sapta-dine prāpte roma-mātraṁ samucchinet ||35||
evaṁ krameṇa ṣaṇ-māsaṁ nityaṁ yuktaḥ samācaret |
ṣaṇmāsād rasanā-mūla-śirā-bandhaḥ praṇaśyati ||36||
kalāṁ parāṅmukhīṁ kṛtvā tripathe pariyojayet |
sā bhavet khecarī mudrā vyoma-cakraṁ tad ucyate ||37||
rasanām ūrdhvagāṁ kṛtvā kṣaṇārdham api tiṣṭhati |
viṣair vimucyate yogī vyādhi-mṛtyu-jarādibhiḥ ||38||
na rogo maraṇaṁ tandrā na nidrā na kṣudhā tṛṣā |
na ca mūrcchā bhavet tasya yo mudrāṁ vetti khecarīm ||39||
pīḍyate na sa rogeṇa lipyate na ca karmaṇā |
bādhyate na sa kālena yo mudrāṁ vetti khecarīm ||40||
cittaṁ carati khe yasmāj jihvā carati khe gatā |
tenaiṣā khecarī nāma mudrā siddhair nirūpitā ||41||
khecaryā mudritaṁ yena vivaraṁ lambikordhvataḥ |
na tasya kṣarate binduḥ kāminyāḥ śleṣitasya ca ||42||
calito'pi yadā binduḥ samprāpto yoni-maṇḍalam |
vrajaty ūrdhvaṁ hṛtaḥ śaktyā nibaddho yoni-mudrayā ||43||
ūrdhva-jihvaḥ sthiro bhūtvā somapānaṁ karoti yaḥ |
māsārdhena na sandeho mṛtyuṁ jayati yogavit ||44||
nityaṁ soma-kalā-pūrṇaṁ śarīraṁ yasya yoginaḥ |
takṣakeṇāpi daṣṭasya viṣaṁ tasya na sarpati ||45||
indhanāni yathā vahnis taila-varti ca dīpakaḥ |
tathā soma-kalā-pūrṇaṁ dehī dehaṁ na muñcati ||46||
gomāṁsaṁ bhakṣayen nityaṁ pibed amara-vāruṇīm |
kulīnaṁ tam ahaṁ manye cetare kula-ghātakāḥ ||47||
go-śabdenoditā jihvā tat praveśo hi tāluni |
go-māṁsa-bhakṣaṇaṁ tat tu mahā-pātaka-nāśanam ||48||
jihvā-praveśa-sambhūta-vahninotpāditaḥ khalu |
candrāt sravati yaḥ sāraḥ sā syād amara-vāruṇī ||49||
cumbantī yadi lambikāgram aniśaṁ jihvā-rasa-syandinī
sa-kṣārā kaṭukāmla-dugdha-sadṛśī madhvājya-tulyā tathā |
vyādhīnāṁ haraṇaṁ jarānta-karaṇaṁ śastrāgamodīraṇaṁ
tasya syād amaratvam aṣṭa-guṇitaṁ siddhāṅganākarṣaṇam ||50||
mūrdhnaḥ ṣoḍaśa-patra-padma-galitaṁ prāṇād avāptaṁ haṭhād
ūrdvhāsyo rasanāṁ niyamya vivare śaktiṁ parāṁ cintayan |
utkallola-kalā-jalaṁ ca vimalaṁ dhārāmayaṁ yaḥ piben
nirvyādhiḥ sa mṛṇāla-komala-vapur yogī ciraṁ jīvati ||51||
yat prāleyaṁ prahita-suṣiraṁ meru-mūrdhāntara-sthaṁ
tasmiṁs tattvaṁ pravadati sudhīs tan-mukhaṁ nimnagānām |
candrāt sāraḥ sravati vapuṣas tena mṛtyur narāṇāṁ
tad badhnīyāt sukaraṇam adho nānyathā kāya-siddhiḥ ||52||
suṣiraṁ jñāna-janakaṁ pañca-srotaḥ-samanvitam |
tiṣṭhate khecarī mudrā tasmin śūnye nirañjane ||53||
ekaṁ sṛṣṭimayaṁ bījam ekā mudrā ca khecarī |
eko devo nirālamba ekāvasthā manonmanī ||54||
atha uḍḍīyāna-bandhaḥ-
baddho yena suṣumṇāyāṁ prāṇas tūḍḍīyate yataḥ |
tasmād uḍḍīyanākhyo'yaṁ yogibhiḥ samudāhṛtaḥ ||55||
uḍḍīnaṁ kurute yasmād aviśrāntaṁ mahā-khagaḥ |
uḍḍīyānaṁ tad eva syāt tava bandho'bhidhīyate ||56||
udare paścimaṁ tānaṁ nābher ūrdhvaṁ ca kārayet |
uḍḍīyāno hy asau bandho mṛtyu-mātaṅga-kesarī ||57||
uḍḍīyānaṁ tu sahajaṁ guruṇā kathitaṁ sadā |
abhyaset satataṁ yas tu vṛddho'pi taruṇāyate ||58||
nābher ūrdhvam adhaś cāpi tānaṁ kuryāt prayatnataḥ |
ṣaṇmāsam abhyasen mṛtyuṁ jayaty eva na saṁśayaḥ ||59||
sarveṣām eva bandhānāṁ uttamo hy uḍḍīyānakaḥ |
uḍḍiyāne dṛḍhe bandhe muktiḥ svābhāvikī bhavet ||60||
atha mūla-bandhaḥ-
pārṣṇi-bhāgena sampīḍya yonim ākuñcayed gudam |
apānam ūrdhvam ākṛṣya mūla-bandho'bhidhīyate ||61||
adho-gatim apānaṁ vā ūrdhvagaṁ kurute balāt |
ākuñcanena taṁ prāhur mūla-bandhaṁ hi yoginaḥ ||62||
gudaṁ pārṣṇyā tu sampīḍya vāyum ākuñcayed balāt |
vāraṁ vāraṁ yathā cordhvaṁ samāyāti samīraṇaḥ ||63||
prāṇāpānau nāda-bindū mūla-bandhena caikatām |
gatvā yogasya saṁsiddhiṁ yacchato nātra saṁśayaḥ ||64||
apāna-prāṇayor aikyaṁ kṣayo mūtra-purīṣayoḥ |
yuvā bhavati vṛddho'pi satataṁ mūla-bandhanāt ||65||
apāna ūrdhvage jāte prayāte vahni-maṇḍalam |
tadānala-śikhā dīrghā jāyate vāyunāhatā ||66||
tato yāto vahny-apānau prāṇam uṣṇa-svarūpakam |
tenātyanta-pradīptas tu jvalano dehajas tathā ||67||
tena kuṇḍalinī suptā santaptā samprabudhyate |
daṇḍāhatā bhujaṅgīva niśvasya ṛjutāṁ vrajet ||68||
bilaṁ praviṣṭeva tato brahma-nāḍyaṁ taraṁ vrajet |
tasmān nityaṁ mūla-bandhaḥ kartavyo yogibhiḥ sadā ||69||
atha jalandhara-bandhaḥ-
kaṇṭham ākuñcya hṛdaye sthāpayec cibukaṁ dṛḍham |
bandho jālandharākhyo'yaṁ jarā-mṛtyu-vināśakaḥ ||70||
badhnāti hi sirājālam adho-gāmi nabho-jalam |
tato jālandharo bandhaḥ kaṇṭha-duḥkhaugha-nāśanaḥ ||71||
jālandhare kṛte bandhe kaṇṭha-saṁkoca-lakṣaṇe |
na pīyūṣaṁ pataty agnau na ca vāyuḥ prakupyati ||72||
kaṇṭha-saṁkocanenaiva dve nāḍyau stambhayed dṛḍham |
madhya-cakram idaṁ jñeyaṁ ṣoḍaśādhāra-bandhanam ||73||
mūla-sthānaṁ samākuñcya uḍḍiyānaṁ tu kārayet |
iḍāṁ ca piṅgalāṁ baddhvā vāhayet paścime pathi ||74||
anenaiva vidhānena prayāti pavano layam |
tato na jāyate mṛtyur jarā-rogādikaṁ tathā ||75||
bandha-trayam idaṁ śreṣṭhaṁ mahā-siddhaiś ca sevitam |
sarveṣāṁ haṭha-tantrāṇāṁ sādhanaṁ yogino viduḥ ||76||
yat kiṁcit sravate candrād amṛtaṁ divya-rūpiṇaḥ |
tat sarvaṁ grasate sūryas tena piṇḍo jarāyutaḥ ||77||
atha viparīta-karaṇī mudrā-
tatrāsti karaṇaṁ divyaṁ sūryasya mukha-vañcanam |
gurūpadeśato jñeyaṁ na tu śāstrārtha-koṭibhiḥ ||78||
ūrdhva-nābher adhas tālor ūrdhvaṁ bhānur adhaḥ śaśī |
karaṇī viparītākhā guru-vākyena labhyate ||79||
nityam abhyāsa-yuktasya jaṭharāgni-vivardhanī |
āhāro bahulas tasya sampādyaḥ sādhakasya ca ||80||
alpāhāro yadi bhaved agnir dahati tat-kṣaṇāt |
adhaḥ-śirāś cordhva-pādaḥ kṣaṇaṁ syāt prathame dine ||81||
kṣaṇāc ca kiṁcid adhikam abhyasec ca dine dine |
valitaṁ palitaṁ caiva ṣaṇmāsordhvaṁ na dṛśyate |
yāma-mātraṁ tu yo nityam abhyaset sa tu kālajit ||82||
atha vajrolī-
svecchayā vartamāno'pi yogoktair niyamair vinā |
vajrolīṁ yo vijānāti sa yogī siddhi-bhājanam ||83||
tatra vastu-dvayaṁ vakṣye durlabhaṁ yasya kasyacit |
kṣīraṁ caikaṁ dvitīyaṁ tu nārī ca vaśa-vartinī ||84||
mehanena śanaiḥ samyag ūrdhvākuñcanam abhyaset |
puruṣo'py athavā nārī vajrolī-siddhim āpnuyāt ||85||
yatnataḥ śasta-nālena phūtkāraṁ vajra-kandare |
śanaiḥ śanaiḥ prakurvīta vāyu-saṁcāra-kāraṇāt ||86||
nārī-bhage padad-bindum abhyāsenordhvam āharet |
calitaṁ ca nijaṁ bindum ūrdhvam ākṛṣya rakṣayet ||87||
evaṁ saṁrakṣayed binduṁ jayati yogavit |
maraṇaṁ bindu-pātena jīvanaṁ bindu-dhāraṇāt ||88||
sugandho yogino dehe jāyate bindu-dhāraṇāt |
yāvad binduḥ sthiro dehe tāvat kāla-bhayaṁ kutaḥ ||89||
cittāyattaṁ nṚṇāṁ śukraṁ śukrāyattaṁ ca jīvitam |
tasmāc chukraṁ manaś caiva rakṣaṇīyaṁ prayatnataḥ ||90||
ṛtumatyā rajo'py evaṁ nijaṁ binduṁ ca rakṣayet |
meḍhreṇākarṣayed ūrdhvaṁ samyag abhyāsa-yoga-vit ||91||
atha sahajoliḥ-
sahajoliś cāmarolir vajrolyā bheda ekataḥ |
jale subhasma nikṣipya dagdha-gomaya-sambhavam ||92||
vajrolī-maithunād ūrdhvaṁ strī-puṁsoḥ svāṅga-lepanam |
āsīnayoḥ sukhenaiva mukta-vyāpārayoḥ kṣaṇāt ||93||
sahajolir iyaṁ proktā śraddheyā yogibhiḥ sadā |
ayaṁ śubha-karo yogo bhoga-yukto'pi muktidaḥ ||94||
ayaṁ yogaḥ puṇyavatāṁ dhīrāṇāṁ tattva-darśinām |
nirmatsarāṇāṁ vai sidhyen na tu matsara-śālinām ||95||
atha amarolī-
pittolbaṇatvāt prathamāmbu-dhārāṁ
vihāya niḥsāratayānty adhārām |
niṣevyate śītala-madhya-dhārā
kāpālike khaṇḍamate'marolī ||96||
amarīṁ yaḥ piben nityaṁ nasyaṁ kurvan dine dine |
vajrolīm abhyaset samyak sāmarolīti kathyate ||97||
abhyāsān niḥsṛtāṁ cāndrīṁ vibhūtyā saha miśrayet |
dhārayed uttamāṅgeṣu divya-dṛṣṭiḥ prajāyate ||98||
puṁso binduṁ samākuñcya samyag abhyāsa-pāṭavāt |
yadi nārī rajo rakṣed vajrolyā sāpi yoginī ||99||
tasyāḥ kiṁcid rajo nāśaṁ na gacchati na saṁśayaḥ |
tasyāḥ śarīre nādaś ca bindutām eva gacchati ||100||
sa bindus tad rajaś caiva ekībhūya svadehagau |
vajroly-abhyāsa-yogena sarva-siddhiṁ prayacchataḥ ||101||
rakṣed ākuñcanād ūrdhvaṁ yā rajaḥ sā hi yoginī |
atītānāgataṁ vetti khecarī ca bhaved dhruvam ||102||
deha-siddhiṁ ca labhate vajroly-abhyāsa-yogataḥ |
ayaṁ puṇya-karo yogo bhoge bhukte'pi muktidaḥ ||103||
atha śakti-cālanam-
kuṭilāṅgī kuṇḍalinī bhujaṅgī śaktir īśvarī |
kuṇḍaly arundhatī caite śabdāḥ paryāya-vācakāḥ ||104||
udghāṭayet kapāṭaṁ tu yathā kuṁcikayā haṭhāt |
kuṇḍalinyā tathā yogī mokṣadvāraṁ vibhedayet ||105||
yena mārgeṇa gantavyaṁ brahma-sthānaṁ nirāmayam |
mukhenācchādya tad vāraṁ prasuptā parameśvarī ||106||
kandordhve kuṇḍalī śaktiḥ suptā mokṣāya yoginām |
bandhanāya ca mūḍhānāṁ yas tāṁ vetti sa yogavit ||107||
kuṇḍalī kuṭilākārā sarpavat parikīrtitā |
sā śaktiś cālitā yena sa mukto nātra saṁśayaḥ ||108||
gaṅgā-yamunayor madhye bāla-raṇḍāṁ tapasvinīm |
balātkāreṇa gṛhṇīyāt tad viṣṇoḥ paramaṁ padam ||109||
iḍā bhagavatī gaṅgā piṅgalā yamunā nadī |
iḍā-piṅgalayor madhye bālaraṇḍā ca kuṇḍalī ||110||
pucche pragṛhya bhujaṅgīṁ suptām udbodhayec ca tām |
nidrāṁ vihāya sā śaktir ūrdhvam uttiṣṭhate haṭhāt ||111||
avasthitā caiva phaṇāvatī sā
prātaś ca sāyaṁ praharārdha-mātram |
prapūrya sūryāt paridhāna-yuktyā
pragṛhya nityaṁ paricālanīyā ||112||
ūrdhvaṁ vitasti-mātraṁ tu vistāraṁ caturaṅgulam |
mṛdulaṁ dhavalaṁ proktaṁ veṣṭitāmbara-lakṣaṇam ||113||
sati vajrāsane pādau karābhyāṁ dhārayed dṛḍham |
gulpha-deśa-samīpe ca kandaṁ tatra prapīḍayet ||114||
vajrāsane sthito yogī cālayitvā ca kuṇḍalīm |
kuryād anantaraṁ bhastrāṁ kuṇḍalīm āśu bodhayet ||115||
bhānor ākuñcanaṁ kuryāt kuṇḍalīṁ cālayet tataḥ |
mṛtyu-vaktra-gatasyāpi tasya mṛtyu-bhayaṁ kutaḥ ||116||
muhūrta-dvaya-paryantaṁ nirbhayaṁ cālanād asau |
ūrdhvam ākṛṣyate kiṁcit suṣumṇāyāṁ samudgatā ||117||
tena kuṇḍalinī tasyāḥ suṣumṇāyā mukhaṁ dhruvam |
jahāti tasmāt prāṇo'yaṁ suṣumṇāṁ vrajati svataḥ ||118||
tasmāt saṁcālayen nityaṁ sukha-suptām arundhatīm |
tasyāḥ saṁcālanenaiva yogī rogaiḥ pramucyate ||119||
yena saṁcālitā śaktiḥ sa yogī siddhi-bhājanam |
kim atra bahunoktena kālaṁ jayati līlayā ||120||
brahmacarya-ratasyaiva nityaṁ hita-mitāśinaḥ |
maṇḍalād dṛśyate siddhiḥ kuṇḍaly-abhyāsa-yoginaḥ ||121||
kuṇḍalīṁ cālayitvā tu bhastrāṁ kuryād viśeṣataḥ |
evam abhyasyato nityaṁ yamino yama-bhīḥ kutaḥ ||122||
dvā-saptati-sahasrāṇāṁ nāḍīnāṁ mala-śodhane |
kutaḥ prakṣālanopāyaḥ kuṇḍaly-abhyasanād ṛte ||123||
iyaṁ tu madhyamā nāḍī dṛḍhābhyāsena yoginām |
āsana-prāṇa-saṁyāma-mudrābhiḥ saralā bhavet ||124||
abhyāse tu vinidrāṇāṁ mano dhṛtvā samādhinā |
rudrāṇī vā parā mudrā bhadrāṁ siddhiṁ prayacchati ||125||
rāja-yogaṁ vinā pṛthvī rāja-yogaṁ vinā niśā |
rāja-yogaṁ vinā mudrā vicitrāpi na śobhate ||126||
mārutasya vidhiṁ sarvaṁ mano-yuktaṁ samabhyaset |
itaratra na kartavyā mano-vṛttir manīṣiṇā ||127||
iti mudrā daśa proktā ādināthena śambhunā |
ekaikā tāsu yamināṁ mahā-siddhi-pradāyinī ||128||
upadeśaṁ hi mudrāṇāṁ yo datte sāmpradāyikam |
sa eva śrī-guruḥ svāmī sākṣād īśvara eva saḥ ||129||
tasya vākya-paro bhūtvā mudrābhyāse samāhitaḥ |
aṇimādi-guṇaiḥ sārdhaṁ labhate kāla-vañcanam ||130||